Cennydd Owen Jones

Prifysgol Aberystwyth: Amgylchedd ac Amaeth

Cennydd Owen Jones

Prifysgol Aberystwyth: Amgylchedd ac Amaeth

Teitl: Ffynonellau amgylcheddol o'r diciâu a paratuberculosis o fewn yr amgylchedd amaethyddol ar ffermydd gydag achosion hir dymor o'r afiechydon.

Mae’r diciâu mewn gwartheg yn glefyd milheintiol, hysbysadwy a achosir gan y bacteriwm Mycobacterium bovis (M.bovis). Yn 2018, cafodd 11,234 o wartheg eu difa yng Nghymru ar draws 683 o fuchesi, sy’n cynrychioli mynychder cenedlaethol o 5.7%. Gellir dadlau taw'r diciâu yw her fwyaf lles anifeiliaid yng Nghymru, yn ogystal ag achosi straen ar unigolion a effeithir ganddo. Mae epidemioleg y diciâu yn gymhleth, gyda diffygion y prawf croen, symudiadau eang o stoc a rôl bywyd gwyllt i gyd yn esiamplau o’r adegau y mae’n anodd rheoli’r afiechyd. Un agwedd lle yr ymddengys bwlch ymchwil yw'r rôl y mae’r amgylchedd yn ei chwarae trwy gynnal a lledu’r bacteria. Hynny yw, a ellir darganfod M.bovis mewn cafnau dŵr, sarn, carthion ac ati, a fyddai wedyn yn medru heintio anifeiliaid? 

Casglir samplau o ddeunydd organig o ffermydd sydd wedi eu heffeithio gan y diciâu, cyn eu dadansoddi gan ddefnyddio technegau microbioleg i ddarganfod DNA M.bovis. Bydd holiadur yn cael ei ddosbarthu i ffermwyr da byw ar draws y DU a fydd yn ein galluogi i gymharu gweithredoedd a barn ffermwyr o wahanol gefndiroedd at sut y maent yn rheoli pathogenau amgylcheddol. 

Y gobaith yw gall y canlyniadau gael eu defnyddio gan Lywodraeth Cymru i gryfhau eu polisïau ar reoli’r diciâu, yn ogystal â chynnig argymhellion ymarferol i ffermwyr i leihau’r siawns o gael y diciâu ar eu ffermydd. 

Dyddiad Cychwyn: Hydref 2018